​​​Kveikjur í umhverfinu kalla fram tilfinningaleg viðbrögð í líkama okkar og geta verið mjög óþægilegar. Kveikjur þjóna samt sem því góða hlutverki að vara okkur við hættum, eins og viðvörunarkerfi líkamans. Viðvörunarkerfið er hins vegar ekki fullkomið og fer stundum í gang þótt að raunveruleg hætta sé ekki til staðar. Kerfið getur farið í gang út af áreiti (fólk, aðstæður, hljóð, lykt o.s.frv) minnti okkur á gamla reynslu og erum við þá óafvitandi að finna fyrir gömlum tilfinningum. Líklegast er að kveikjur tengist einhverju sem við erum ekki búin að vinna úr (t.d. áföll, óþægileg eða streitumikil atvik eða tímabil). Mjög stórar tilfinningar eru yfirleitt kveikjur, sem þýðir að við erum að upplifa gamlar tilfinningar, hugsanir o.s.frv.

 

Mikilvægur hluti af bataferlinu er að þekkja hvaða kveikjur koma upp hjá þér og einnig við hvaða aðstæður t.d. ertu líklegri að fá kveikjur þegar þú ert þreytt/ur? Eða þegar þú hittir ákveðið fólk eða ferð á ákveðna staði? Eða fer það eftir árstíðum, hátíðisdögum o.s.frv.? Hverju tekurðu eftir í líkamanum þegar kveikjurnar koma? Ertu fær um að taka eftir þeim strax eða ertu komin/n upp úr mikilli vanlíðan þegar þú áttar þig á því? Eða ertu einhvers staðar þarna á milli? Hvað hefurðu gert hingað til sem róaði taugakerfið þitt? Hvað hefur ekki reynst hjálplegt?

 

Ef þú hefur dottið í niðurrif, samþykkt viðbrögðin í líkama þínum sem staðfestingu á að þú eigir/eigir ekki að gera eitthvað uppbyggilegt eða eigir góða hluti skilið, þá ertu bara eins og við hin. Þegar þú upplifir kvíðakast eða kveikjur, þá tekur tilfinningakerfið þitt stjórnina og þá er líklegt að þú trúir alls konar misgáfulegum hugsunum t.d. um að allt sé að fara til fjandans. Það þýðir samt ekki að þú getir lært að róa kerfið þitt, fært þig yfir í rökheila og þannig skoðað upplifunina út frá skynsama heila. Sú æfing hefst á því að þekkja eigin kveikjur.

 

Ef þú þekkir betur inn á kerfið þitt og hvað kemur þér í uppnám, þá geturðu undirbúið þig fyrir aðstæður sem eru líklegar að vekja upp kveikjur með því að reyna að vera inni í líkamanum og taka eftir því sem gerist af forvitni (ath þetta er ekki endilega auðvelt, svo sýndu þér skilning) eins og ,,Nú finn ég fyrir þyngslum í bringu (eða öðrum líkamlegum upplifum) eins og við var að búast" og minna þig á að það er ekkert að óttast og þetta eru gamlar tilfinningar út frá eldri upplifun eða ,,Ég virðist vera í lagi með að vera hér ólíkt því sem ég bjóst við, áhugavert". Svona geturðu æft þig í að taka á móti kveikjum af forvitni og samkennd í eigin garð.

 

Mundu að líkami þinn getur upplifað bæði þægilegar og óþægilegar tilfinningar í einu (dual emotions). Líkami þinn getur líka gert fullt af hlutum þrátt fyrir að finna fyrir vanlíðan t.d. hreyft hendurnar, staðið upp, stappað niður fótum, slegið höndum á læri, teygt úr sér, sungið, öskrað o.s.frv. Þegar við finnum fyrir kveikjum, þá minnkar heimurinn okkar og við læsumst inni í líkamanum. Þá getur verið gott að jarðtengja þig eða stækka heiminn með Act-akkerisæfingunni. Með því að bera kennsl á kveikjur, taka eftir líðan og skoða þættina sem vekja upp tilfinningaviðbrögðin = fara í gegnum og ferla sársaukann, þá smám saman minnka áhrifin frá kveikjunum. Tilfinningapartar innra með þér eru nefnilega farnir að efast um sannleiksgildi þeirra neikvæðu staðhæfinga sem áður hentu ósjálfráðu varnarviðbrögðunum í gang.​

​​

​

Æfing: Samkennd í eigin garð

 

Hvernig bregstu við kveikjum?

• Hvaða aðstæður eða hlutir leiða til þess að þú dæmir eða gagnrýnir þig? (útlitið, náms- eða starfstengt, uppeldisfærni o.s.frv.)

• Hvaða orð notar þú um þig þegar þér finnst þú hafa gert eitthvað rangt (segir þú særandi eða móðgandi hluti við þig eða sýnirðu þér mildi eða skilning)?

• Þegar þú ert mjög sjálfs gagnrýnin/n, hvernig líður þér í líkamanum?

• Þegar þú tekur eftir einhverju við þig sem þér líkar ekki, dregurðu þig í hlé frá öðrum eða finnurðu tengingu við annað fólk sem er heldur ekki fullkomið?

• Hverjar eru afleiðingarnar af því að sýna þér svona dómhörku? Finnst þér það hvetja þig áfram í lífinu og veita hamingju eða dregur þetta úr þér og gerir þig dapra/n?

• Hvernig myndi þér líða ef þú gætir samþykkt sjálfa/n þig, nákvæmlega eins og þú ert? Hræðir tilhugsunin þig eða gefur þér von, eða bæði?

​

​

Hvernig bregstu við mótlæti eða erfiðleikum?

• Hvernig kemurðu fram við þig þegar þú þarft að takast á erfiða hluti? Hunsaru vanlíðan sem þú finnur fyrir og einbeitir þér eingöngu að því að leysa vandamálið, eða stopparðu og hlúir að þér, eða bæði?

• Gleymirðu þér í ,,drama" sem tengist því sem er í gangi og gerir meira mál úr einhverju en þú þarft, eða nærðu að halda yfirsýn?

• Finnst þér þú draga þig í hlé frá fólki þegar illa gengur, pirrast jafnvel yfir að aðrir hafi það mikið betra en þú, eða nærðu að horfa á aðstæðurnar með það í huga að allir þurfi stundum að takast á við vesen eða vandamál? ​

​

Ef þér finnst þú skorta samkennd í eigin garð, getur verið að þú sért að gagnrýna þig fyrir það líka? Ef svo, þá er gott að staldra við. Prófaðu að finna fyrir samkennd í eigin garð, hversu erfitt er að vera ófullkomin manneskja í þessum flókna og kappsama samfélagi sem við búum í. Flest okkar alast upp í menningu þar sem lítið svigrúm er fyrir samkennd í eigin garð. Okkur er sagt að við séum löt og tilætlunarsöm ef við erum ekki hörð við okkur eða rífum okkur niður. Skilaboðin eru oft þau að hversu oft við reynum, þá er okkar besta einfaldlega ekki nóg. Núna er tækifæri til þess að prófa að gera hlutina á annan hátt. Við njótum góðs af því að sýna okkur meiri samkennd - og einmitt núna rétti tíminn til þess að byrja!

​​

​​